صفحه اصلي     |     شماره جاري |
 جستجو
شیرازه : نشريه الكترونيكي علوم كتابداري،آرشیو و  اطلاع رساني سال اول - شماره ی ششم / مهر و آبان 1387
نقد كتاب

 

فريبرز درودي

 

Stueart, Robert D.; Moran, Barbara B. (2007) Library and information

center management. Westport, Conn. : Libraries Unlimited.
روبرت استوآرت1 استاد مدرسه عالي كتابداري و اطلاع‌رساني در كالج سيمون2و مفتخر به دريافت نشان عالي انجمن كتابداري ايالات متحده مي‌باشد. باربارا موران3 نيز استاد كتابداري و اطلاع‌رساني در دانشگاه كاروليناي شمالي4است. هر دو نويسنده داراي سابقه فعاليت مديريتي در حوزه كتابداري هستند. كتاب مديريت مركز اطلاع‌رساني و كتابخانه يكي از منابع معتبر رشته كتابداري و اطلاع‌رساني است كه ويرايش هفتم آن در سال 2007 ميلادي به چاپ رسيده است. كتاب داراي هفت بخش اصلي است كه در ادامه مورد بررسي قرار مي‌گيرد.
 
بخش اول كتاب به مقدمه اختصاص يافته است. در اين بخش مساله مديريت در كتابخانه‌ها و مراكز اطلاع‌رساني نوين مورد بررسي قرار گرفته و در باره اهميت مبحث مديريت و اينكه چه كسي مي‌تواند مدير باشد، و نيز ويژگي‌هاي مدير شايسته توضيح داده شده است. همچنين در باره فعاليت مديران و كاركرد آنان مباحثي مطرح شده است. از زمره مطالب اين بخش بايد به بحث قوانين مديريت و منابعي كه مديران در انجام فعاليت تخصصي خود از آنان ياري مي‌گيرند اشاره كرد. در ادامه مهارت‌هاي ضروري مديران براي هدايت بهتر مجموعه‌هاي خويش، و نيز تفاوت‌هاي مديريتي در سازمان‌هاي انتفاعي و غيرانتفاعي مطرح شده است. در قسمت ديگري از اين بخش مقوله تحول انديشه مديريتي بيان شده و سپس مديريت در تاريخ باستان توضيح داده شده است. تاثيرهاي عصر صنعتي بر مديريت، چشم‌انداز كلاسيك مديريت، جنبش علمي مديريت، و مكتب بوروكراتيك5 از ديگر مباحث مطرح شده مي‌باشد. اصول اداره كردن، رويكرد بشردوستانه در مديريت و جنبش‌هاي دوران معاصر به‌ويژه جنبش روابط انساني از زمره مطالب مهم اين بخش كتاب محسوب مي‌شود. علاوه بر آن رويكرد كمي، رويكرد سيستمي و رويكرد احتمالي از ديگر مباحثي است كه مورد مداقه قرار گرفته است. همچنين مطالبي در خصوص سازمان يادگيرنده بيان شده و پس از آن مديريت كتابخانه و مركز اطلاع‌رساني در قالب يك چشم‌انداز تاريخي مورد بررسي قرار گرفته است. عوامل تغيير و تحول رشد و مراحل پردازش ابتكاري در مديريت نيز در همين بخش بيان شده است. بحث مهمي كه در ادامه آمده است، كتابخانه به‌مثابه يك نظام باز است كه به نقش موثر اين نهاد اشاره دارد.
 
بخش دوم كتاب به برنامه‌ريزي6 اختصاص يافته است. برنامه‌ريزي نظام‌ها و خدمات اطلاعاتي، فنون و ابزارهاي آن، تاثير محيط در برنامه‌ريزي، مدل‌هاي برنامه‌ريزي، فرآيند برنامه‌ريزي، عوامل موثر در برنامه‌ريزي، چارچوب زماني، گردآوري و تحليل داده، سطوح برنامه‌ريزي، انطباق‌پذيري، پاسخگوبودن، سرما‌يه‌هاي محيطي، توسعه استانداردها و رهنمودها، پيش‌بيني، كاربردهاي نظريه، ايجاد خط‌مشي، منابع خط‌مشي، تصميم‌گيري، مراحل تصميم‌گيري، تصميم‌گيري گروهي، عوامل موثر تصميم‌گيري از زمره مباحث مهم اين بخش محسوب مي‌شود. در ادامه موضوع برنامه‌ريزي راهبردي، تفكر و اجراي آن مورد تحليل قرار گرفته است. ماموريت و رسالت سازماني، اهداف بلندمدت، ارزيابي محيط كاري، ارزش‌ها و فرهنگ، فعاليت‌ها، وظايف، ابتكار عمل، ارزشيابي، و مسئوليت اجرايي از ديگر مطالبي است كه در اين بخش از كتاب طرح و بيان شده است. موضوع‌هاي مهم ديگري كه در اين قسمت مطرح شده عبارت است از: بازاريابي خدمات اطلاعاتي، بازاريابي و مولفه‌هاي كاربردي، بازاريابي و بازرسي، بازاريابي و عناصر ارزشي، ارتباطات و توسعه به‌عنوان عوامل پايه، ارزيابي، بررسي و ايجاد تعادل.
 
بخش سوم كتاب موضوع سازماندهي7 را پوشش داده است. در اين بخش موضوع سازمان‌ها و فرهنگ سازماني بيان شده و در ادامه مفهوم سازماندهي از ديدگاه مديريتي بيان شده است. شرايط سازماندهي، ساختار سازماني، چگونگي شروع به فعاليت سازماندهي، سازمان‌هاي رسمي و غيررسمي، كتابخانه‌ها در نقش سازمان‌ها، نمودار سازماني، فرهنگ سازماني از ديگر مباحث اين قسمت كتاب است. همچنين موضوع‌هاي ديگري چون: ساختارسازي سازمان در قالب تخصص‌گرايي و هماهنگ‌سازي، روش‌هاي بخش‌بندي سازماني، نقش‌ها، قلمرو فعاليت سازماني، محصول سازماني، كاربر، پردازش، موضوع و فرم‌هاي منابع مورد بررسي قرار گرفته است. در ادامه موضوع‌هاي بعدي شامل: مراحل سلسه‌مراتب، اقتدار سازماني، كميته‌هاي تخصصي، ساختار ماتريس سازماني، بوروكراسي، گروه‌هاي كاري، و شكل‌دهي كتابخانه و ساختار سازماني آن، و آينده سازمان كتابخانه مي‌شوند.
 
بخش چهارم كتاب در باره منابع انساني8 است. در اين بخش وضعيت استخدام در كتابخانه مورد تحليل قرار گرفته است. در ادامه موضوع افزايش پيچيدگي در مديريت منابع انساني بررسي شده و انواع استخدام مطرح شده است. از ديگر موضوع‌هاي اين بخش كتاب بايد به آموزش كتابداري و اطلاع‌رساني و سودمندي منابع انساني اشاره كرد كه به شرح وظايف شغلي، تحليل شغل و ارزشيابي شغلي مي‌انجامد. ديگر موضوع‌هاي مورد بررسي در اين بخش عبارتند از: استخدام و قرارداد، تامين پُست‌هاي خالي، جذب نيروهاي انساني با تخصص‌هاي مختلف، درخواست‌هاي داخلي و خارجي، فرايند انتخاب نيروي انساني، مصاحبه‌ با داوطلبان، سنجش معلومات، تصميم‌گيري براي عقد قرارداد. علاوه بر آن مباحث ديگري چون: نقش منابع انساني در كتابخانه، آموزش و توسعه حرفه‌اي كاركنان، راهنمايي، چگونگي ارزشيابي، زمان و دليل ارزشيابي، افراد صلاحيت‌دار براي ارزشيابي، مشكلات ارزشيابي، روش‌هاي ارزشيابي، نظم و انتظام كاري، اتمام قرارداد كاري، مبحث تعيين حقوق، مشخص‌ساختن معيارهاي توسعه و افزايش حقوق، پاداش، فوايد فعاليت كاري و حرفه‌اي، مشكلات بهداشت و ايمني شغلي در كتابخانه، افسردگي، اضطراب كاري، نظارت، توسعه حرفه‌اي، خشونت و جرايم شغلي در اين قسمت از كتاب مطرح شده‌اند.
 
بخش پنجم كتاب به موضوع رهبري9 و هدايت اختصاص يافته است. در اين بخش انگيزه‌هاي رهبري، عوامل انساني سازماندهي، ساختار عوامل انساني در سازمان، مدل‌هاي محتوايي، مدل‌هاي فرايندي، و برخي از نظريه‌هاي مهم رهبري مطرح شده است. از ديگر مباحث آن بايد به مقوله تغيير رفتار اشاره كرد. همچنين ايجاد انگيزه توسط مدير، توضيح علمي مقوله رهبري، مقايسه مديران و رهبران، كيفيت رهبري، اعمال قدرت، رويكرد رفتاري به مساله رهبري، مطالعات مربوط به برخي از دانشگاه‌هاي مهم چون اوهايو و ميشيگان، روش‌هاي رهبري، شبكه‌هاي رهبري، دگرگوني و تعامل در رهبري، چالش‌هاي مبحث رهبري، توسعه رهبري و بحث اخلاق در ارتباط با موضوع رهبري و سازمان‌هاي نوين از مقوله‌هاي مهم اين بخش است. علاوه بر آن موضوع ارتباطات در رهبري مطرح شده و جنبه‌هاي خاص آن شامل: اهميت، مدل‌ها، انواع و جريان ارتباطات مورد مداقه قرار گرفته است.
 
بخش ششم به موضوع هماهنگي10 اختصاص يافته است. در اين بخش اندازه‌گيري، ارزشيابي، و هماهنگي در امور اجرايي سازمان مطرح شده است. بحث نظارت و كنترل، ضرورت‌هاي كنترل، فنون ارزيابي عملكردها، توسعه استانداردها، تلاش براي ارزشيابي، تاثير ابزارها در هماهنگي، شيوه‌ها و روش‌هاي مهم ارزشيابي و كاربرد آن در كتابخانه مورد تحليل قرار گرفته است. در ادامه نظام‌هاي اطلاعات مديريت مطرح شده و تاثير آن در مديريت كتابخانه بيان شده است. مسئوليت‌پذيري، بحث بودجه، مراحل، فنون و ويژگي‌هاي آن، و نيز برنامه بودجه‌بندي از ديگر مباحث اين قسمت كتاب است.
 
بخش هفتم كتاب نيز در باره مديريت در قرن بيست و يكم است. در اين بخش نسل جديد مديران و فعاليت‌هاي تخصصي آنان شرح داده شده و مهارت‌هاي مورد نياز مديران نوين مورد تحليل قرار گرفته است. ضرورت‌هاي مديريت در دنياي معاصر، و ويژگي‌هاي آنان از ديگر مباحث مهم و بنيادي اين بخش كتاب است. فرصت‌هاي شغلي در ارتباط با مديريت و آموزش‌هاي حرفه‌اي و مستمر نيز در اين قسمت مطرح شده است.
 
ويرايش هفتم كتاب كه بر اساس مديريت كلاسيك تدوين شده، شامل برخي بازنگري‌ها و فصل‌هاي جديد است كه به موضوع‌هاي مهمي چون بازاريابي، اخلاق و تشكيل گروه‌هاي حرفه‌اي به‌صورت تخصصي پرداخته است. همچنين اثر شامل تاثير نقش‌هاي ضروري فنون مديريت در كتابخانه‌هاست. طرح نظريه‌هاي نوين و مفاهيم جديد در كنار مسائل عملي و پيشرفت‌هاي نوين مديريت بر غناي كتاب افزوده است. مديريت كتابخانه‌ها با توجه به دگرگوني‌هاي جاري و تشكيل كتابخانه‌هاي مجازي يكي از فعاليت‌هاي دشوار محسوب مي‌شود. اصول حرفه‌اي كتابداري در كنار فنون جديد مديريت مي‌تواند به هدايت و نظارت بهتر در مديريت كتابخانه‌ها منجر شود كه نويسندگان اثر در پي آن بوده‌اند. بايد بيان كرد كه جامع‌نگري و پوشش موضوعي وسيع در حوزه مديريت و ارتباط آن با مديريت كتابخانه يكي از نقاط قوت اين اثر محسوب مي‌شود.  مباحث كتاب مفصل بوده و به ابعاد و جوانب مختلف نظر داشته است. توضيح‌هاي ارائه شده با رعايت نيازهاي كتابخانه‌هاي، چهره‌اي مناسب از مديريت و رهبري در كتابخانه‌ها را مطرح مي‌سازد. بيان چند مطالعه موردي در كتاب، به همراه نتايج آن مي‌تواند براي مديران كتابخانه‌ها در مسير هدايت فعاليت حرفه‌اي واحدهاي تحت نظارت خود، مفيد باشد. مي‌توان اين كتاب را يك متن درسي مناسب براي مديريت كتابخانه به‌شمار آورد .
 
 
 


1-Robert Stueart
2-Simmons College
3-Barbara Moran
4-University of North Carolina
5-Bureaucratic School
6-Planning
7-Organizing
8-Human resources
9-Leadership
10-Coordinating


هرگونه برداشت با ذکر مأخذ مجاز است. نظرات نویسندگان لزوما" نظر شیرازه نیست.