صفحه اصلي     |     شماره جاري |
 جستجو
شیرازه : نشريه الكترونيكي علوم كتابداري،آرشیو و  اطلاع رساني سال اول - شماره ی ششم / مهر و آبان 1387
سازمان اسناد و كتابخانه ملي ايران

مركز آموزش مديريت پژوهش و آموزش

 

 

فاطمه اسفندياري[1]

 

esfandiari4326@yahoo.com

 
چكيده:
هدف از انجام اين تحقيق معرفي مركز آموزش مديريت پژوهش و آموزش سازمان، جهت برگزاري دوره هاي آموزشي علوم كتابداري و علوم آرشيوي مي باشد. همچنين به منظور ارتقاي كيفي شاغلين و ساير دستگاههاي اجرايي و متناسب ساختن مهارت هاي علمي و تخصصي افراد با شغل مورد تصدي آنان است. لذا اين دوره ها براي افراد غيرشاغل طراحي شده كه هيچ يك از مقاطع آموزش دانشگاهي رشتة كتابداري و آرشيوي را نگذرانده اند.
كليدواژه ها:
مركز آموزش علوم كتابداري وآرشيوي، دوره هاي تخصصي و عمومي علوم كتابداري و آرشيوي، دوره هاي كوتاه مدت علوم كتابداري و آرشيوي
 

مقدمه:

            تعليم و آموزش، يكي از مسائل مهمي است كه جوامع بشري را در جنبه­هاي مختلف اجتماعي متحول مي­سازد و او را از گرداب جهل و ناداني و خودباختگي اجتماعي و فرهنگي به درياي خويشتن تخصص، تعهد و انسانيت باز مي­گرداند. مراكز آموزشي مي­توانند در گسترة علم، فرهنگ و مهارت­هاي علمي تربيت و آموختن را سرلوحه اهداف و اعمالي بنشانند كه ارتقاي كمي و كيفي سازمان­هاي اجرايي و مؤسسات پژوهشي را به دنبال دارد و زندگي طالبان علم و حقيقت را نيز با تعهدات انساني، نيك در آميزند تا جوامع بشري، تكاملي همه جانبه را در مسير خدمت و پيشرفت سپري نمايند.

            رشد و گسترش نظام­هاي آموزشي، ويژگي بارز جوامع عصر ماست. اين به ويژه در دهه­هاي اخير در كشورهاي رو به توسعه، به مسئله­اي مهم مبدل شده است. پيامد اين رشد روزافزون، تبديل نظام آموزشي به سازماني عظيم و فراگير است كه با تعداد كثيري دانشجو و كارآموز سر و كار دارد و وظايف متعدد و متنوعي انجام مي­دهد. اساتيد و كاركنان فراواني را با دانش و مهارت­هاي گوناگون به خدمت مي­گيرد،‌ منابع مالي و مادي عظيمي مصرف مي­كند و روي هم رفته، اثرات و نتايج دامنه­داري به بار مي­آورد. در اين راستا سازمان اسناد و كتابخانة ملي ايران([2]) به عنوان يك سازمان رسمي و مسئول حفظ و نگهداري از اسناد تاريخي، دولتي و ملي اين مرز و بوم، خود را موظف مي­داند كه از طريق مركز آموزش اين سازمان، با به كارگيري تمامي امكانات موجود، كليه كاركنان سازمان و ديگر وزارتخانه­ها را كه راهگشاي مسايل پژوهشي باشند، آموزش دهد.

 اهداف و سياست­هاي كلي سازمان اسناد و كتابخانه ملي

الف- آموزش سازمان اسناد

            سازمان اسناد ملي ايران، با هدف ارتقاي آگاهي­هاي علمي و عملي كارشناسان و كاركنان واحدهاي اسناد دستگاه­هاي دولتي و وابسته به دولت، نهادها و مراكز آرشيوي كشور، از سال 1371،‌ به برگزاري دوره­هاي آموزشي در زمينه­هاي علوم آرشيوي و مديريت اسناد در دو بخش دوره­هاي بلندمدت و كوتاه­مدت اقدام كرده است، كه به شرح هر يك از اين دوره­ها مي­پردازيم:

1. دوره­هاي بلندمدت

            به منظور تربيت و آموزش نيروي انساني متخصص و كارآمد مورد نياز سازمان اسناد ملي ايران و ساير دستگاه­هاي دولتي وابسته به دولت در زمينه اداره امور اسناد، آرشيوداري، حفظ و نگهداري اسناد و مديريت اسناد براي اولين بار در ايران به شيوة دانشگاهي اقدام به طراحي و انجام دوره علمي- كاربردي در رشتة مديريت اسناد نمود، و مجوز برگزاري سه دوره كارشناسي ناپيوسته مديريت اسناد را در مقاطع كارداني و كارشناسي از سازمان امور اداري و استخدامي كشور اخذ كرد و هم اكنون تعدادي دانشجوي بيش از پنجاه دستگاه دولتي در رشته مزبور مشغول به تحصيل هستند.

            دوره­هاي مذكور به شيوه­اي طراحي و اجرا مي­شوند كه فارغ­التحصيلان آن قادر خواهند بود در زمينه­هاي زير به عنوان متخصص در دستگاه­هاي ذي­ربط مشغول به كار شوند:

-       ­بهبود سيستم اداري كشور در زمينه امور اسناد

-       سازماندهي سيستم­هاي بايگاني

-       ارزشيابي اسناد اداري

-       تمركز پرونده­هاي راكد

-       تحقيق و تتبع در زمينه بررسي اسناد

فهرست دوره­هاي آموزشي بلندمدت كارداني و كارشناسي كه از سال 1371 شروع و تا سال 1382 ادامه داشته در جدول ذيل آمده است:

وضعيت دوره­هاي آموزشي بلند مدت كارداني و كارشناسي در فاصله سالهاي

1371- 1382

رديف

عنـوان دوره

تعداد دوره

مجموع نفرات شركت­كنندگان

ميزان واحد هر دوره

1

كارداني امور اسناد

2

61

76

2

كارداني مديريت اسناد (گروه­هاي الف- ب)

2

94

76

3

“                          (گروه ج)

1

21

76

4

كارشناسي مديريت اسناد

1

20

76

5

كارشناسي­مديريت اسناد (گروه­هاي­الف- ب)

1

43

76

 

مجموع

7

239

380

2. دوره­هاي  كوتاه­مدت

            مديريت پژوهش و آموزش در كنار آموزش­هاي بلندمدت خود اقدام به برنامه­ريزي و اجراي دوره­هاي آموزشي كوتاه­مدت و تك درس به منظور ارتقاي سطح كيفي شاغلين سازمان و ساير دستگاه­هاي اجرايي در جهت متناسب ساختن مهارت­هاي علمي و تخصصي افراد با شغل مورد تصدي آنان نموده است وكاركنان براي شركت در اين دوره­ها با داشتن معرفي نامه از سازمان يا مديريت متبوع مي­توانند در اين دوره­ها شركت نمايند. اهم دوره­هايي كه از اسفند ماه 1370 تاكنون در واحد آموزش اجرا گرديده، به شرخ ذيل مي­باشد:

آرشيو شفاهي

آرشيوهاي منابع ديداري و شنيداري

آشنايي با تذهيب و تشعير

آشنايي با خط سياق

آشنايي با خطوط قديمي

آشنايي با روش­ها وسيستم­هاي بايگاني

آشنايي­با آرشيوهاي­بزرگ ايران­وجهان

اصول بايگاني

اصول و مباني­نگهداري اسنادومدارك

بايگاني و مديريت اسناد

تذهيب­وتشعير اسناد (ويژه مديريت مرمت ­و آماده­سازي­اسناد)

تمبرشناسي

حفظ­ و نگهداري ­اسناد و موادآرشيوي

حفظ­ونگهداري­اسنادديداري­وشنيداري

زبان انگليسي آرشيو

سندشناسي و سندخواني

عكاسي از چهره و فيلمبرداري

فهرستنويسي و چكيده­برداري

كارشناس بررسي اسناد و مدارك

كدگذاري و نمايه­سازي در آرشيو

كمك كارشناسي­بررسي اسنادومدارك

مديريت اسناد

مرمت آثار نقاشي

مرمت اسناد

ويراستاري متون تاريخي

دورة IT

 

            هر سال براساس برآورد نيازهاي آموزشي رشته­هاي شغلي مربوط، در اجراي اين هدف، مديريت برنامه­ريزي آموزش اين سازمان طراحي، برنامه­ريزي و اجراي تعدادي از دوره­هاي تخصصي كوتاه مدت شغلي را انجام مي­دهد و در راستاي اجراي سياست­هاي آموزشي دولت جمهوري اسلامي ايران و همگام با پيشرفت­هاي نوين علمي در زمينه­هاي آرشيو و مديريت اسناد، مي­كوشد تا فضا و محيطي مناسب جهت كسب آگاهي و تبادل دانسته­ها را مهيا سازد.زد.زد.

ب- آموزش كتابخانه ملي

            كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران كه بنا به ماده 1 اساسنامه­اش([3]) «مؤسسه­اي است آموزشي‌ (علمي)، تحقيقاتي و خدماتي … »، از گذشته در امر آموزش كتابداران نقش داشته است. دوره­هاي آموزش كتابداري كه سالي يك بار يا دو بار به قصد آموزش كتابداران برگزار مي­شد محور فعاليت­هاي آموزشي كتابخانه ملي را تشكيل مي­داد. افزايش توان علمي كتابخانه ملي پس از ادغام مركز خدمات كتابداري در سال 1362 در آن از يك­سو و استقلال سازماني آن از وزارت فرهنگ و آموزش عالي از سوي ديگر، زمينه­ساز شكل­گيري يك مركز آموزشي جهت ادامه برگزاري دوره­ها و همچنين آموزش نيروي انساني مورد نياز سازمان رو به رشد كتابخانه ملي شده و به دنبال اين امر، مركز آموزش عالي كتابداري پس از اخذ مجوز از شوراي گسترش آموزش عالي وزارت فرهنگ و آموزش عالي در سال 1371 رسما“ كار خود را در زمينة پذيرش دانشجو در مقطع كارشناسي و كارداني آغاز نمود و برنامه­هاي آموزشي خود را به دو شاخه كلي دوره­هاي آموزش حين خدمت كتابداران و آموزش­هاي دانشگاهي تقسيم­بندي نمود. در سال 1382، مركز آموزش عالي كتابداري كتابخانه ملي پس از ادغام با سازمان اسناد ملي تحت عنوان مديريت پژوهش و آموزش به برگزاري دوره­هاي بلندمدت و كوتاه­مدت مي­پردازد كه به شرح هر يك از اين دوره­هاي آموزشي مي­پردازيم:

1. دوره­هاي آموزشي حين خدمت كتابداران

            هدف كلي اين دوره­ها، فراهم نمودن زمينة تصدي شغل كتابداري، تامين نيازهاي آموزشي كتابداران تجربي غير متخصص، آشنايي و روزآمد نگاه داشتن و اطلاع­رسانان با مسايل علمي مرتبط با حرفه، افزايش توانايي­ها و مهارت­هاي حرفه­اي كتابداران، ارتقاء سطح دانش كتابداران، تثبيت و بهبود موقعيت شغلي آنان و در نهايت ارتقاء سطح خدمات كتابداري در جامعه طراحي شده و در دو سطح عمومي و تخصصي برگزار مي­شود.

1-1. دوره­هاي كوتاه­مدت آموزش عمومي

            اين دوره­ها براي كتابداران شاغل و داوطلبان غير شاغل طراحي شده كه هيچ­ يك از مقطع آموزش دانشگاهي رشته كتابداري را نگذرانده­اند. براي شركت در اين دوره­ها داشتن حداقل ديپلم متوسطه ضروري است، كتابداران شاغل در سازمان­ها و نهادهاي مختلف با معرفي نامه سازمان متبوع و داوطلبان آزاد با تقاضاي شخصي مي­توانند جهت شركت در دوره­ها اعلام نياز نمايند. اين دوره­ها كه معمولا“ در طول 45 روز برگزار مي­شود شامل150ساعت كلاس­با سرفصل­هاي ­مقدمات كتابداري­وآشنايي با اصطلاحات كتابداري، آشنايي­با نحوة انتخاب­وتهيه منابع كتابخانه، سازماندهي مـواد (شامل فهرستنويسي، سرعنوان­هاي موضوعي و رده­بندي كنگره/ ديويي)، آشنايي با منـابع مرجع، حفاظت ونگهداري مواد كتابخانه­اي، آماده­سازي-امانت وبرگه­آرايي، حفاظت و نگهداري از مواد كتابخانه­اي و آشنايي با نرم­افزار كتابشناسي ملياست.

2-1. دوره­هاي كوتاه­مدت آموزش­هاي تخصصي تكدرس كتابداري

            هدف از تشكيل اين دوره­ها آشنايي تخصصي كتابداران با سرفصل­هاي يك يا دو درس از مجموعه دروس كتابداري است. طول اين دوره­ها و شرايط خاص شركت در آنها بنا به موضوع دوره متفاوت است ولي در هر حال شركت­كنندگان بايستي شرط داشتن ليسانس كتابداري و ساير رشته­ها و حداقل ديپلم متوسطه را دارا باشند. دوره­هاي آموزش تخصصي كتابداري عبارتند از:

آشنايي با بانك­هاي اطلاعاتي علوم انساني، علوم پايه، فني و مهندسي، علوم پزشكي و علوم كشاورزي و ساير علوم

آشنايي با روش تحقيق در كتابداري

آشنايي با مارك ايران (آشنايي با كتابشناسي، آشنايي با مستندات و آشنايي با بانك موجودي و رده­بندي)

آشنايي با نسخ و منابع خطي

آشنايي با نشريات الكترونيكي

آموزش نمايه­سازي و چكيده­نويسي

آئين نگارش علمي، اصطلاحنامه­وساختار آن

حفاظت و نگهداري مواد كتابخانه و آرشيو

رده­بندي كنگره/ ديويي

زبان انگليسي رايانه براي كتابداران

فهرستنويسي نسخ خطي و چاپ سنگي

فهرستنويسي و سرعنوان­هاي موضوعي

متون انگليسي تخصصي كتابداري واطلاع­رساني

متون عربي تخصصي كتابداري و اطلاع­رساني

مرجع­شناسي فارسي و لاتين

مصاحبه مرجع (شيوه برخورد با مراجعان)

منابع مرجع الكترونيكي

و ...

كارگاه آموزشي كتابداري مركز آموزش علوم كتابداري و آرشيوي

       كتابخانة مديريت پژوهش و آموزش همزمان با تأسيس مركز آموزش عالي كتابداريِ كتابخانة‌ ملي يعني در سال 1371 و براي آموزش توامان عملي و نظري به متقاضيان دوره‌هاي آموزشي كتابداري آغاز به كار كرد. اين كارگاه آموزشي، كتابخانه‌اي تخصصي- دانشگاهي است و منابع كتابخانه­اي آن توسط واحد سفارشات كتابخانة ملي ايران تأمين مي­شود. نـوع رده­بندي كتابخـانه براسـاس نظام رده‌بندي كنگـره((L.C.C)[4]) است و مجموعة آن در رشتة كتابـداري و اطلاع­رساني با بيش از 000/10جلـد كتاب و نشريه فارسي و لاتين، و حدود 50 فقره CD بانك‌هاي اطلاعاتي مي­باشد.

كتابخانه از نظر فضا به 3 بخش مخزن، مرجع و اطلاع­رساني تقسيم­بندي مي­شود:

الف) بخش مخزن: به صورت بستـه است. يعني منابع اين بخش به‌ وسيلة كتابدار به مراجعين ارائه مي‌شود.

ب) بخش مرجع: اين بخش وسيع­تر از قسمت مخزن و قسمت سالن ويژة برگزاري دوره­هاي آموزشي و به صورت موردي مراجعين است. در سالن يك ميز كنفرانس و 20 صندلي براي كارآموزان و مراجعين به كتابخانه، سه ميز كامپيوتر جهت استفادة كاركنان سازمان و يك ميز امانت مخصوص كتابدار، وجود دارد. اين سالن كه براي برگزاري دوره‌هاي عمومي و تخصصي كتابداري (مانند رده‌بندي ديويي و كنگره، فهرستنويسي، نمايه‌سازي و چكيده‌نويسي، مرجع‌شناسي عمومي و تخصصي و ... ) پيش‌بيني شده است كارآموزان مي‌توانند در طول برگزاري اين دوره‌ها از منابع آموزشي موجود در كتابخانه استفاده نمايند. ايدة تشكيل اين كارگاه همچنان كه اشاره شد، آموزش نظري و عملي توأمان براي كارآموزان است.

ج) بخش اطلاع­رساني كتابخانه: اين بخش با استفاده از نرم­افزارهاي گوناگون مانند نرم­افزار كتابخانه­ايرسا جهت جستجوي كتاب،  پاسخگويي به مراجعان و ادارة كتابخانة خود استفاده مي­كند و ساير نرم­افزارها مانند مانندسيستم جامع آموزش، اتوماسيون و غيره هم در اين بخش اداره مي­شود.

جامعة استفاده‌كننده

جامعة استفاده­كنندگان­ از كتابخانه عمدتاً  كارآموزان ضمن خدمت داخل و خارج از سازمان، اعضاء هيأت علمي،  اساتيد و كاركنان سازمان اسناد و كتابخانه ملي مي­باشند.

كتابخانة آموزش از نظام عضويت برخوردار نيست و استفادة تخصصي حضوري براي كلية مراجعين همكار بلامانع مي‌باشد و منابع موجود عليرغم قلّت آن به دليل توجه به مراجع مورد توجه بسياري از كاركنان و كارآموزان سازمان اسناد و كتابخانه ملي قرار گرفته است.

آدرس: تهران، بلوار ميرداماد، نرسيده به ميدان مادر، خيابان شهيد بهزاد حصاري (رازان جنوبي)، انتهاي خيابان، ساختمان گنجينه، سازمان اسناد و كتابخانه ملي ايران، مركز آموزش علوم كتابداري و آرشيوي

تلفن: 22271140 و 22271150

ايميل: education@nlai.ir

[1] كارشناس كتابداري
[2] طي مصوبة مـورخ 2/6/81 شـوراي عالي اداري در نود و پنجمين جلسة خود بنـا به پيشنهاد سازمان مديريت و برنامه ريزي كشور، از تاريخ 1/8/81 سلزمان اسناد ملي با كتابخانة ملي ادغام شد و در تشكيلات سازماني با عنوان سازمان اسناد و كتابخانة ملي ايران، زير نظر رياست جمهوري فعاليت مي كنند.
[3] اساسنامه مصوب جلسه 19/8/1369 مجلس شوراي اسلامي
[4] Library of Congress Classification


هرگونه برداشت با ذکر مأخذ مجاز است. نظرات نویسندگان لزوما" نظر شیرازه نیست.