صفحه اصلي     |     شماره جاري |
 جستجو
شیرازه : نشريه الكترونيكي علوم كتابداري،آرشیو و  اطلاع رساني سال اول - شماره ی ششم / مهر و آبان 1387
شیرازه ،مطبوعات ،کتابداران و تعاملات آنها با یکدیگر

 

در گفتگو با دکتر فریبرز خسروی

 

نشريات ريه هاي تنفسي هستند كه حيات آفرينند

 
مقدمه
رسانه ها به ویژه مطبوعات چه نقشی در رشد و بالندگی یک جامعه،یک گروه و یا اعضای یک حوزه علمی دارند؟ فعالان یک حوزه چگونه باید بیندیشند و رفتار کنند؟وجود یا نبود مطبوعات و رسانه در یک حوزه علمی چه تاثیر و تاثراتی را سبب میشود؟ کسانی که از رسانه ها پرهیز میکنند چگونه مردمانی اند؟ و....موضوعات و پرسش هایی از این دست محور گفتگوی ما با دکتر فریبرز خسروی است که سال هاست که مدیر مسول و سردبیری فصلنامه کتاب را بر عهده دارند و چندین سال خبرنامه انجمن کتابداری و اطلاع رسانی زیر نظر وی منتشر میشد و همچنین در تولد نشریه اینترنتی شیرازه نیز نقش و تاثیر بسزایی داشته اند که در جای خود باید به آن پرداخته شود.
سید جلال حیدری نژاد
 

·        رسانه ها  و به ويژه مطبوعات دراعتلا و بالا رفتن یک حوزه و یا حرفه  چه نقش و اثری میتوانند داشته باشند؟

 در جامعه  اطلاعاتی و جامعه معرفتی رسانه ها و از آن جمله مطبوعات نقش زیرساخت و مقوم را دارند.قبلا در جای دیگری یادآور شده ام که در نظامهای سیاسی اجتماعی، مطبوعات - به دلیل کارکردهای حیاتی - جایگاهی بس بلند دارند تا به آن درجه که «رکن چهارم» لقب گرفته اند. در نگرش سیستمی، این رکن پایه‌ای از پایه‌های یک نهاد ثابت نیست، بلکه متغیری مهم و متعامل با دیگر ارکان تشکیل‌دهنده آن نظام است که می‌تواند زنده و رو به رشد یا مانده و رو به مرگ باشد. اما این کارکردها به ويژه با استفاده از فناوري هاي نوين چیست؟

نخستین کارکرد مطبوعات به منزله یک رسانه گروهی، اطلاع‌رسانی و آگاهی‌بخشی آزادانه است. در اینجا واژه آزادانه مهم است، چون صرفاً در سایه اطلاع‌رسانی و آگاهی‌بخشی آزادانه است که افراد جامعه می‌توانند با توجه به نیازها و علایق و تشخیصشان، دست به گزینش اطلاعات بزنند و لذا این پدیده را «خود حق‌طلبی» می‌نامند.

کارکرد دیگر مطبوعات، زمینه‌سازی و بسترسازی برای تکثرگرایی است، چرا که نادیده گرفتن گوناگونیها، مخل تعامل و ارتباط و در نتیجه مانع ایفای درست نقش مطبوعات می‌شود. عملکرد درست این رسانه می‌تواند نشان‌دهنده «چند صدایی» جامعه نیز باشد.

و بالاخره کارکرد مهم مطبوعات، حراست از حقوق شهروندان در برابر تعدیهای احتمالی است. عمل به این وظیفه از طریق نقد و نقدپذیری میسر می‌شود. در واقع این رسانه می‌تواند با اعمال گزارشگری نقادانه، مدافع آزادیهای سیاسی بوده، از تضییع حقوق افراد جلوگیری کند و در عین حال با بازگذاشتن دریچه نقد، در جهت بهسازی خود و بهسازی جامعه بکوشد.مسلماً اثربخشی این کارکردها، پیوند ناگسستنی با وضعیت جامعه و ساختار حکومت دارد. هر اندازه مبانی آزادی و حقوقی مدنی در جامعه و در حکومت پذیرفته‌تر باشد، این کارکردها عینیت بیشتری می‌یابند. این پیوستگی به حدی است که عده‌ای مطبوعات و قوه مقننه را قوای توأمان یا هم‌سرنوشت تلقی می‌کنند و معتقدند ضعف و قدرت هریک، موجب ضعف و قدرت دیگری خواهد شد.وجود مطبوعاتی آزاد و چندصدا، نشان از مجلسی مردمی دارد. نشریات تخصصی و علمی نیز همچون مطبوعات عمومی، در حوزه‌های مربوط به خود نقش تعیین‌کننده‌ای در پویایی دانش و تبادل تجربه‌ها دارند.این نشریات با آگاهی‌بخشی، پرسش‌آفرینی و نقادیهای حکیمانه و طرح مشکلات نظری و حرفه‌ای، پایه‌های تئوریک را استحکام بخشیده، موجب تبادل و تکامل تجارب آموزشی و پژوهشی می‌شوند. ایجاد تعامل روشمند بین متخصصان رشته و صاحبان حرفه، چندصدایی کردن حوزه تخصصی و نظارت بر آموزش و پژوهش در هر حوزه، از دیگر کارکردهای این گونه نشریات است.

·        به نظر شما نسبت تعداد رسانه ها در حوزه کتابداری و ارشیو با  دامنه فعالیت ها  و افرادی که در ان حوزه ها فعالند  هماهنگی دارد؟ اگر ندارد دلیل ان چیست  و این مساله به نفع کتابداری ایران است یا خیر؟

نسبت به سایر رشته ها شاید میزان تولید در کتابداری و اطلاع رسانی و علوم آرشیوی کم نباشد . ولی به طور کلی جامعه کم تولیدی داریم. همین که مقاله اجباری فارغ التخصیلی تحویل شد بسیاری دچارکم نویسی یا عقیمی قلم می شوند و ساکت می مانند.این خانه نشینی "بی بی" به علت بی چادری است یعنی در بیشتر موارد هم این سکوت از کثرت علم و وزانت آکادمیک نیست بلکه حرفی برای گفتن ندارند.بدیهی است که این عدم زایش علمی نمی تواند به سود رشته باشد.علت اصلی این کاستی را هم باید در نوع آموزش و تربیت نیروی انسانی و همچنین نحوه استخدام و به کارگیری این نیروها جستجو کرد.

 

·        نقش فعالان و دست اندرکارن حوزه کتابداری و اطلاع رسانی در قوت و ضعف یک رسانه را چگونه میبینید؟

اگر در حوزه مطبوعات عمومی، معمولاً حکومتها اعمال‌نظر دارند و چگونگی ساختار حکومت نقش تعیین‌کننده‌ای در ایفای رسالتهای آنها دارد، در حوزه نشریات و رسانه هاي تخصصی، خبرگان و فرهیختگان و دانش‌طلبان رشته علمی متغیر تعیین‌کننده‌اند. در اینجا تعامل گروهی دانشوران و خردورزان هر حوزه می‌تواند همچون تعامل اعضای یک قوه مقننه پویا که نقش مهمی در حیات اجتماعی ملت و مطبوعات ایفا می‌کند، بیشترین تأثیر را بر کیفیت نشریات و رسانه هاي تخصصی بگذارد. وجود جامعه تخصصی پویا و متعاملی که به مرحله «خود حق‌طلبی» رسیده باشد، مسلماً مؤثرترین عامل برای تولد نشریاتی تأثیرگذار و سازنده خواهد بود. پدید آمدن چنین نشریاتی نیز بر پویایی و باروری و توسعه جامعه تخصصی خواهد افزود و این هم افزايي دو سویه، نتایج مبارک و ارزشمندی را به بار خواهد آورد.

 

·        آیا به نظر شما در جهانی که ما زیست می کنیم میشود توقع داشت که یک جمعی، گروهی، جامعه ای و قشری رسانه نداشته یا کم داشته باشد  و یا اگر داشته باشد وارد میدان  نشود و توقع حل مسائل و مشکلات خود را هم داشته باشد؟

آیا می توان تصور کرد که جامعه و یا گروهی زنده  باشند اما نفس نكشند؟ بر اینان نمرده به فتوای حافظ نماز کنید. نشريات ريه هاي تنفسي هستند كه حيات آفرينند.

 

·        در حال حاضر اینگونه به نظر می اید که بخش قابل توجهی از کتابداران تا وقتی که امتیازی در بین نباشد دست به قلم نمی برند و فقط هنگامی وارد عرصه نوشتن میشوند که امتیازی باشد. شما این را چگونه میبینید و چه اسیب هایی  به دنبال دارد؟

 فکر می کنم در این حوزه بیشترکسانی که نمی نویسند و نمی گویند حرفی برای گفتن ندارند. آن نوشتن و گفتنی هم که صرفا برای امتیاز ابراز می شود ناگفتن و نانوشتنش به که اکثرا تصنعی و سرهم بندیهای ناشیانه ای است که راهگشا نیست.  آموزش غیر نقاد و غیر خلاق در دوره های ابتدایی متوسطه و عالی  و از آن پس کمیتهای مطرح شده برای ارتقاء در ادارات وضعیت نامناسبی را پدید می آورد. حتی در بین اعضای هیات علمی دانشگا ه ها و مراکز پژوهشی شاهد تولد نسلی هستیم که مقاله و دانشجو و پژوهش را به شکل عدد برای ترفیع و ارتقاء می بیند . شرکت های خدماتی جدیدی نیز برای انجام این امر پدید آمده است.كار آنها نوشتن پایان نامه با کیفیت های و قیمتهای مختلف است  که البته به شرط چاقو نمراتشان هم تضمین می شود. نوشتن مقالات پژوهشی  و چاپ آن در نشریات معتبر و در نشریاتی که در isi  نمایه می شوند.از جمله خدمات این شرکت هاست. کدام کاستی و خسرانی بیش از این را مي توان  برای جامعه علمی تصور كرد.

 

·        شما مدیر مسولی فصلنامه کتاب را بر عهده دارید که یک نشریه تخصصی ست.میدانم که خیلی ها شاید پاسخ  سوال ساده و واضح من را بدانند  است اما میخواهم تبیینش از زبان شما باشد و آن هم  اینست که که نشریاتی مانند فصلنامه های تخصصی و نشریاتی که صرفا به مسائل تخصصی نمی پردازند چه تفاوت هایی دارند و چه ضرورت هایی برای وجود هر یک موجود است؟

شاید مخاطبان و جامعه هدف این نشریات با هم متفاوت باشد. نشریاتی مثل فصلنامه بیشتر به جنبه های پژوهشی و تخصصی می پردازند و طبعا بیشتر مخاطبانشان  کسانی هستند که به دنبال مسائل تحقیقی هستند و با آن زبان آشنایند و اینان در اقلیتند. در نشریاتی که صرفا به مسائل پژوهشی نمی پردازند تعداد بیشتری مخاطب داشته و جنبه های همگانی  رشته  را پوشش می دهند. اين نوع نشريات از تنوع مطالب بيشتري برخوردار خواهند بود. گروه اول نیز می توانند جزو مخاطبان این نوع نشریات باشند.

 

·        شما در تولد نشریه اینترنتی  شیرازه نقش موثری داشتید .فکر می کردید شیرازه چه کارهایی از دستش بر می اید و آیا حالا که یک ساله میشود توانسته به بخشی از آنها دست پیدا کند؟ در حقیقت کدام نیاز در جامعه کتابداری بود که سبب تولد شیرازه شد؟

خوشحالم که این نهال دارد ریشه می دواند و سایه گستر می شود.استفاده از فضای نوین ارتباطی که امکانات بی بدیلی را برای ارتباط سریع و بی تکلف فراهم می آورد از عوامل ایجادکننده شیرازه بود. امیدوارم پایمردی دست اندرکاران عزیز موجب غنای روز افزون این رسانه شود. گرچه همیشه در آغاز،عشق آسان می نماید ومشکل ها درطول راه خود را نشان می دهند. اما تجربه نشان می دهد که همت اگر بدرقه راه باشد همه نو سفران نيز به سر منزل مقصود خواهند رسید. 

 

·         از نگاه شما شیرازه و یا نشریات ازاین قبیل که شاید در آینده ای نه چندان دور در حوزه کتابداری متولد و فعالیت کنند برای اینکه اثر گذار و گره گشا باشند چگونه باید رفتار کنند وچه راهبردی را  اتخاذ کنند؟

در کشورمان آموزش کلاسیک و ضمن خدمت دچار "تاخیر آموزشی" است. یعنی متون و مطالب تدریس شده در این دوره ها بسیار کهنه و غیر منطبق بر دستاوردهای علمی و نیازهای نوین بازار کار است. هنوز به لحاظ نظری در دوره کارشناسی دانشجو باید واحدهای تایپ را با ماشین های قدیمی تجربه کند!!نشریاتی مثل شیرازه می توانند با اطلاع رسانی به موقع و ایجاد ارتباط فکری بین مخاطبان "فرهنگ جمعی" آنان را رشد داده و نیازهای واقعی و راه حل ها را نیز بنمایاند. این نوع نشریات با آگاهی رسانی و بالا بردن انتظارات می توانند فرایند  مبارزه با  تاخیر آموزشی را سرعت بخشند و تصمیم سازان را وادارند که طرحی نو در اندازند.



هرگونه برداشت با ذکر مأخذ مجاز است. نظرات نویسندگان لزوما" نظر شیرازه نیست.