جستجوی وب سایت
 جستجو

جستجوی منابع
از کتابدار بپرسید
فهرست کتابخانه های ایران
 English | العربیه | Italiano | Français | Русскийسازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران صفحه اصلی تماس با ما نقشه سایت
خدمات » خدمات کتابخانه ملی » خدمات به ناشران » فهرست نویسی پیش از انتشار (فیپا)

تهيه اطلاعات‌ كتابشناختي‌ لازم‌ براي‌ شناسايي‌ و بازيابي‌ يك‌ كتاب‌ بر مبناي‌ ضوابط‌ و استانداردهاي‌ بين‌المللي‌ قبل‌ از انتشار را فهرست ‌نويسي‌ پيش‌ از انتشار مي‌گويند.

تعريف اصطلاحات مرتبط

اطلاعات‌ كتابشناختي‌:
جزئيات‌ مربوط‌ به‌ يك‌ اثر چون‌ نويسنده‌، عنوان‌، ناشر، محل‌ نشر، ويرايش‌، فروست‌، تعداد جلدها، پيوستها، بها، مترجم‌، تصويرپرداز و موارد مشابه‌ را اطلاعات‌ كتابشناختي‌ مي‌گويند.
بازيابي‌:
فرآيند جستجو و دستيابي‌ به‌ مرتبط‌ترين‌ منبع‌ مورد تقاضا، بازيابي‌ نام‌ دارد.
كتاب‌:
هر اثر چاپي‌ كه‌ به‌ منظور ارائه‌ به‌ عموم‌ انتشار يافته‌ و بيش‌ از 25 صفحه‌ داشته‌ باشد، كتاب‌ محسوب‌ مي‌شود. نشريات‌ و ادواري‌ها كتاب‌ به‌ حساب‌ نمي‌آيند.

تاريخچه‌
تاريخچه‌ فهرستنويسي‌ پيش‌ از انتشار در جهان‌:
اين‌ طرح‌ به‌ شكل‌ غيررسمي‌ در سال 1870 در آمريكا پيشنهاد شد و براي‌ اولين‌ مرتبه‌ به‌ طور رسمي‌ توسط‌ كتابخانه كنگره آمريكا در سال 1901 آغاز شد. در سال 1971 براي‌ دومين‌ مرتبه‌ با روشي‌ كه‌ برخاسته‌ از طرح‌ فهرستنويسي‌ از مأخذ بود در كتابخانه كنگره آمريكا پي‌ گرفته‌ شد. پس‌ از حدود 3 سال  65 درصد از كتابخانه‌هاي‌ آمريكا داراي‌ فهرستبرگه پيش‌ از انتشار شدند. در انگلستان‌ پيشنهاد اين‌ طرح‌ به‌ سال 1876 باز ميگردد، اما اجراي‌ رسمي‌ آن‌ به‌ سال 1977 مي‌رسد. در سال 1981 اعلام‌ شد كه 90 درصد از كتابخانه‌هاي‌ انگلستان‌ از اين‌ طرح‌ استفاده‌ مي‌كنند. در حال‌ حاضر بسياري‌ از كشورهاي‌ جهان‌ از اين‌ طرح‌ استقبال‌ كرده‌اند.

تاريخچه فهرستنويسي‌ پيش‌ از انتشار در ايران‌:
شكل‌ ابتدايي‌ و مختصر اين‌ طرح‌ را در كتابهاي‌ چاپ‌ سال 1346 به‌ بعد دانشگاه‌ تهران‌ و 1349 به‌ بعد خانقاه‌ نعمت‌اللهي‌ مي‌توان‌ ديد. در سال  1371 كتابخانه ملي‌ ايران‌ اين‌ طرح‌ را به‌ طور آزمايشي‌ با برخي‌ از ناشران‌ به‌ اجرا گذاشت‌ و پس‌ از موفقيت‌ نسبي‌ پيشنهاد قانوني‌ شدن‌ آن‌، طي‌ طرحي‌ در اسفند 1374 از سوي‌ كتابخانه ملي‌ به‌ هيئت‌ دولت‌ ارائه‌ شد كه‌ تصويبنامه آن‌ در تاريخ  8/12/1375  به‌ كتابخانه ملي‌ ابلاغ‌ شد و مسئوليت‌ اجرايي‌ طرح‌ بر عهده‌ كتابخانه ملي‌ نهاده‌ شد. در مهر 1377 كتابخانه ملي‌ با همكاري‌ وزارت‌ فرهنگ‌ و ارشاد اسلامي‌ اجراي‌ طرح‌ را به‌ طور رسمي‌ آغاز كرد. اكنون‌ با همراهي‌ و مساعدت‌ ناشران‌ عزيز بيش‌ از 90% از كتابهاي‌ منتشر شده‌ در سطح‌ كشور همراه‌ با اين‌ اطلاعات‌ منتشر مي‌شوند. تخمين‌ زده‌ مي‌شود كه‌ فقط‌ سالانه‌ بيش‌ از يك‌ ميليارد تومان‌ صرفه‌جويي‌ حاصل‌ اجراي‌ اين‌ طرح‌ است‌.
از سال ۱۳۸۷ صدور فیپای الکترونیکی آغاز شد و به صورت رسمی به ناشران درخواست داده شد که جهت ارسال درخواست ها به فیپا از طریق سایت اقدام نمایند. در طی این سال ها چندین کارگاه آموزشی جهت آشنایی ناشران با نحوه ارسال درخواست به فیپای الکترونیکی برگزار شده است.
از سال ۱۳۹۰ دریافت درخواست فیپا تنها به صورت الکترونیکی امکان پذیر می باشد. هم اکنون پایان سه ماه اول سال ۱۳۹۰ بیش از 5600 ناشر عضو فیپای الکترونیکی هستند و درخواست های خود را از طریق سایت برای کتابخانه ملی ارسال می نمایند. 

فوايد فيپا

يكدستي‌ و هماهنگي‌ فهرستنويسي‌
 تسهيل‌ امر فهرستنويسي‌
جلوگيري‌ از انجام‌ كار تكرار‌
افزايش‌ سرعت‌ بازيابي‌ منابع‌ در كتابخانه‌ها
اطمينان‌ از صحت‌ و درستي‌ كار
صرفه‌ جويي‌ در بودجه‌
 تسريع‌ امر اشاعه اطلاعات‌
 تسهيل‌ در ايجاد شبكه‌هاي‌ اطلاعاتي‌
افزايش‌ سرعت‌ گردش‌ اطلاعات‌


ضوابط‌ و استانداردهاي‌ بين‌المللي‌ فيپا
با توجه‌ به‌ اينكه‌ عمل‌ فهرستنويسي‌ فرآيندي‌ علمي‌ و پژوهشي‌ است‌ و دستيابي‌ سريع‌ به‌ مجموعه‌ را ممكن‌ مي‌سازد، همه عملياتي‌ كه‌ در اين‌ فرآيند صورت‌ مي‌گيرد قانونمند شده‌اند و دستورالعمل‌ و ابزارهاي‌ خاصي‌ براي‌ آن‌ وجود دارد.
ـ قواعد فهرستنويسي‌ انگلوامريكن‌
ـ استاندارد بين‌المللي‌ كتابنامه‌نويسي‌
ـ سرعنوان‌هاي‌ موضوعي‌ فارسي‌
ـ رده‌بندي‌ كنگره‌ و رده‌بندي‌ ديويي‌
استانداردها و ابزارهايي‌ هستند كه‌ در فهرستنويسي‌ پيش‌ از انتشار به‌ كار مي‌روند.

 

صفحه های مرتبط در این سایت

کليه حقوق اين سايت برای سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران محفوظ است (يادداشت هاي حقوقي)