اوضاع آذربايجان در زمان اشغال، به روايت اسناد



پيام بهارستان، يكي از نشريات كتابخانه، موزه و مركز اسناد مجلس شوراي اسلامي است كه مقاله‌هايش به صورت مجازي در وبگاه اين نهاد نيز جستجوپذير و درخور بهره برداري است. يكي از مقاله‌هاي چاپ شده در شماره‌ي دهم اين فصلنامه، اوضاع آذربايجان در زمان اشغال به روايت اسناد»، نوشته‌ي زهرا كشاورز قاسمي و اكرم جاني است كه به بررسي حال و روز نامناسب آذربايجان در روزگار اشغال به دست متفقين پرداخته است. اين مقاله، داراي مقدمه و مباحثي با عناوين ايران در اشغال متفقين، تبريز در دوره‌ي اشغال و نتيجه‌گيري است.
 نويسندگان در مقدمه، نظري به حساسيت منطقه‌ي آذربايجان از ديدگاه راهبردي انداخته‌اند. آن‌گاه اوضاع عمومي ايران را پس از اشغال و مشكلات پيش‌آمده براي كشور را بررسي كرده‌اند. بخش اصلي مقاله، به بررسي وضعيت تبريز در دوران اشغال اختصاص يافته و در آن، از موضوع‌هائي چون ورود نيروهاي شوروي و انگليس به تبريز، ركود اقتصادي ناشي از اشغال شهر، كمبود نان، شيوع دزدي، آزادي زندانيان و افزايش جرايم ناشي از آن و توزيع كالابرگ (كوپن) ارزاق براي مقابله با قحطي، ياد شده است. سپس سه عامل چپاول فرآورده‌هاي كشاورزي، بسته‌شدن كارخانه‌ها به علت نرسيدن لوازم يدكي و مواد اوليه، و احتكار مواد غذائي را به عنوان ريشه‌ي پريشاني مردم تبريز، شناسانده‌‌اند.
در مبحث نتيجه‌گيري، نويسندگان، نابساماني وضعيت ايران و آذربايجان را در اين مقطع تاريخي، علاوه بر سياست‌هاي غلط دوران رضاشاه، حضور نيروهاي بيگانه و مداخله‌ي آشكار آن‌ها در امور اقتصادي و عميق‌تر شدن شكاف موجود ميان تود‌ه‌هاي محروم و طبقه‌ي ممتاز و ثروتمند، و پيامدهاي ناشي از جنگ، برشمرده‌اند.