آغاز جنگ جهاني دوم و بيانيه‌ي دولت ايران



آرشيو ملي ايران، گنجينه‌ي پربهائي از اسناد جنگ جهاني دوم در خود نهفته دارد. بررسي محتواي اين سندها، مظلوميت ملت ايران و فراواني خسارت‌هاي ناشي از آن را، در روياروئي با آن پديده‌ي شوم، بخوبي نشان مي‌دهد.
جنگ جهاني دوم، همراه با مشكلات و مسائل عديده‌‌اي كه براي مردم ما به ارمغان آورد، جزو رخدادهاي تلخ تاريخي است كه هيچ‌گاه از ذهن و خاطر مردم ما پاك نخواهدشد. شهريورماه هر سال، يادآور ناديده انگاشتن حقوق ملتي است كه در جنگ جهان‌افروز دوم، مظلومانه نداي بي‌طرفي سرداد ولي با اين حال، خاكش پايمال ارتش بيگانه شد. متفقين، به بهانه‌ي حضور جاسوسان آلماني در خاك ايران، در سوم شهریور 1320، بدون توجه به اعلام بی‌طرفی دولت ایران، به کشور ما تاختند و در مدتی کوتاه، آن را به تصرف خود درآوردند. اين نابكاري، علاوه بر ناديده گرفتن تمامیت ارضی و پامال كردن حاکمیت سیاسی ایران، از ديدگاه اقتصادي و سياسي هم، زمينه‌ساز مشكلاتي چون قحطی و گرانی نيازمندي‌هاي عمومی، سوء استفاده از خطوط راه‌آهن و شوسه، بيگاري كشيدن از نيروي انساني كشور و گماردن آن‌ها در خدمت ماشين جنگي متفقين، غارت منابع نفتي، زيان‌رساني به واردات و صادرات، ايجاد تورم، دخالت بيگانگان در امور سياسي كشور و گسترش دامنه‌ي فعالیت‌های جدايي طلبانه در استان‌هائي از كشور گرديد.
يكي از سندها - كه براي معرفي در روزشمار شهريورماه گزينش شده - بيانيه‌ي محمود جم، نخست‌وزير ايران در سرآغاز جنگ جهاني دوم است. در آن بيانيه، چنين مي‌خوانيم:
«در اين موقع كه متأسفانه نايره‌ي جنگ در اروپا مشتعل گرديده‌است، دولت شاهنشاهي ايران، به‌ موجب اين بيانيه، تصميم خود را به اطلاع عموم مي‌رساند كه در اين كارزار، بي‌طرف مانده و بي‌طرفي خود را محفوظ خواهد داشت. نخست‌وزير - جم»