اعلام بی طرفی ايران در جنگ جهانی اول



سندي كه در اين شماره قصد معرفي آن را داريم، با شماره‌ي 293018765 در مخازن آرشيوي جا گرفته است و تاريخ 12 ذي‌حجه‌ي 1332ق./ [نهم آبان 1293ش.] بر روي آن ديده مي‌شود.
اين سند، فرمان احمد شاه قاجار مبني بر بي‌طرفي ايران در جنگ جهاني اول است كه در بخشي از آن چنين آمده است:
نظر به اين‌كه در اين اوقات متأسفانه بين دول اروپ نايره‌ي جنگ مشتعل است و ممكن است اين محاربه به حدود مملكت ما نزديك شود، و نظر به اين‌كه روابط وداديه‌ي ما بحمدالله با دول متخاصمه برقراراست ...، به فرمانفرمايان و حكام و مأمورين دولت ابلاغ دارند كه دولت ما در اين موقع، مسلك بي‌طرفي را اتخاذ و روابط دوستانه‌ي خود را با دول متخاصمه، كماكان حفظ و صيانت مي‌نمايد و بدين لحاظ، مأمورين دولت را بايد متوجه نمايند كه نبايد وجهاً من الوجوه، براً و بحراً، كمك به همراهي و يا ضديت هر يك از دول متخاصمه نموده و يا اسلحه و ادوات حربيه براي يكي از طرفين تدارك و يا حمل كنند و بايد از طرفداري با هر كدام از دول متحاربه، پرهيز و احتراز نموده، مسلك بي‌طرفي دولت متبوعه‌ي خود را كاملاً رعايت نمايند. ...
جنگ جهاني اول، در روز سي‌ام آوریل برابر با چهارم جمادی‌اول 1332 ق. و دهم ارديبهشت 1293 در اروپا آغاز شد. اين جنگ، زمانی آغاز گرديد كه در ايران احمدشاه قاجار حكومت مي‌كرد و كشورمان از جنبه‌هاي مختلف، اوضاعی آشفته، نابسامان و متزلزل داشت. بحران اقتصادی، وضعیت ناپایدار سیاسی و مداخلات مهارگسیخته‌ي قدرت‌های خارجی، ایران را به صورت دولتي رو به زوال و وابسته درآورده بود.
گسترش جنگ بر وضع داخلي همه‌ي كشورهاي جهان از جمله ايران تأثير گذاشت. دولت مستوفي الممالك -كه هجده روز پس از شروع جنگ جهاني اول تشكيل شده بود- پس از تصويب مجلس شوراي ملي، براي محافظت كشور از حوادث ناشي از جنگ، بي‏طرفي ايران را در جنگ جهاني اول اعلام كرد.
وي، طي بخشنامه‏اي با ابلاغ فرمان احمدشاه، از تمام مأموران دولت خواست كه فرمان را به مورد اجرا گذارند و كاري خلاف بي‏طرفي انجام ندهند. اما متأسفانه ضعف سياسي و اوضاع آشفته‌ي داخلي ايران و جنگ‏افروزي و توسعه‏طلبي كشورهاي درگير جنگ، سبب شد تا بي‏طرفي ايران نقض شود و نيروهاي انگلستان، روسيه و عثماني، با لشكركشي به ايران، سرزمين‏هاي وسيعي را اشغال و خسارت‏هاي بسياري به كشور و مردم وارد كنند.
از مهم‌ترین نبردهای جنگ جهانی اول در كشورمان، می‌توان از مقاومت دلیران تنگستان، دشتستان و دشتی در استان بوشهر، ناصر دیوان کازرونی در فارس و نبرد جهاد در خوزستان، ياد کرد.