جستجوی وب سایت
 جستجو

جستجوی منابع
از کتابدار بپرسید
فهرست کتابخانه های ایران
 English | العربیه | Italiano | Français | Русскийسازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران صفحه اصلی تماس با ما نقشه سایت
خدمات » خدمات کتابخانه ملی » خدمات به ناشران » شماره استاندارد بین المللی پیایندها (شاپا) » شاپا چيست

شاپا (ISSN) چيست؟
پيايند نشريه‌اي‌ چاپي‌ يا غيرچاپي‌ است‌ كه‌ به طور مسلسل و در فواصل زماني معين يا نامعين منتشر مي شود و به طور نامحدود ادامه مي‌يابد. پيايندها شامل‌ مجلات‌، روزنامه ها‌، سالنامه‌ ها (مثل‌ گزارشها، راهنماها، سالنماها)، خلاصه‌ مذاكرات‌ سازمانها، صورت‌ جلسات‌ همايشهاي‌ دنباله‌دار، گزارشهاي‌ انجمن‌هاي‌ علمي‌ و نيز فروستهاي‌ تك‌نگاشتي‌ است‌. اين‌ تعريف‌ شامل‌ آثاري‌ كه‌ در قسمتهاي‌ جداگانه‌ منتشر مي‌شود ولي‌ انتهاي‌ آن‌ از قبل‌ مشخص‌ شده‌ است‌ نمي‌شود. مثلاً آثار چند جلدي‌.
شناسايي و مديريت پيايندها كاري ست پيچيده و دشوار. تعداد بي شمار پيايندها در سطح جهان و تغييرات احتمالي عنوان، ترتيب انتشار، اندازه، زبان و تشابه عنوان هاي هر يك از آنها بر پيچيدگي اين امر مي افزايد.
رشد سريع تعداد پيايندهاي منتشر شده، ايجاد برقراري يك نظام شناسايي منحصر به فرد بين المللي را آشكار نمود. عامل ديگري كه در ايجاد اين نظام نقش مؤثري داشت، رشد و توسعه نظام هاي ذخيره و بازيابي خودكار اطلاعات بود. اين نظام هاي خودكار براي استفاده ار شناسه هاي رقمي به عنوان وسيله هاي جستجوي سريع و مؤثر، بسيار مناسب بودند. بدين ترتيب شماره استاندارد بين المللي پيايندها (شاپا) براي رفع نيازها پايه گذاري شد.
شاپا شماره منحصر به فردي است كه بر اساس استاندارد بين المللي ايزو 3297 تهيه شده است و با اين شماره مي توان با صرف نظر از محل نشر، زبان يا رسانه شماره داد.
اين شماره از هشت رقم تشكيل شده است، هفت رقم اول پايه است و رقم هشتم، رقم كنترل كه اين عدد هشت رقمي به دو گروه چهار رقمي تقسيم و با خط اتصال به يكديگر متصل مي شوند، گروه اول شماره شناسايي و گروه دوم شماره ترتيب (معناي خاصي ندارند)ISSN 1735-0018 .

تاريخچه‌ شاپا
پيايندها ماهيتاً در معرض‌ تغييرات‌ بسيار قراردارند. اين‌ تغيير غالباً در عنوان‌، فاصله‌ انتشار، شكل‌، و مديريت‌ انتشاراتي‌ رخ‌ مي‌دهد. اين‌ مسأله‌، همراه‌ با انتشار روزافزون‌ تعداد پيايندها لزوم‌ ايجاد نوعي‌ رمزگذاري‌ استاندارد را به‌ منظور شناسايي‌ و توصيف‌ كتابشناختي‌ آنها آشكار كرد.
مؤسسه‌ ملّي‌ استاندارد آمريكا (ANSI) اولين‌ بار در سال‌ 1968 مطالعه‌ در اين‌ باب‌ را آغاز كرد و به‌ اين‌ نتيجه‌ رسيد كه‌ اين‌ رمزگذاري‌ ناگزير بايد بين‌المللي‌ باشد. لذا پيش‌نويس‌ مؤسسه‌ را به‌ سازمان‌ بين‌المللي‌ استاندارد (ISO) ارائه‌ داد. بر اين‌ مبنا سازمان‌ بين‌المللي‌ استاندارد طرح‌ ISSN را تهيه‌ كرد. براي‌ مؤثرواقع‌شدن‌ هرچه‌ بيشتر طرح‌ مقرر شد مسؤوليت‌ هماهنگ‌سازي‌ اين‌ رمزگذاري‌ بطور بين‌المللي‌ انجام‌ پذيرد، ولي‌ عمل‌ ثبت‌ پيايندها به‌ عهده‌ كشوري‌ باشد كه‌ پيايند در آن‌ منتشر مي‌شود. به‌ منظور هماهنگ‌كردن‌ اين‌ دو مرحله‌، شبكه‌ نظام‌ بين‌المللي‌ داده‌هاي‌ پيايندي‌ (ISDS) در پاريس‌ تشكيل‌ شد.
در 6 نوامبر 1972 مدير كل‌ يونسكو از تأسيس‌ اين‌ مركز خبر داد و از همه‌ كشورهاي‌ عضو خواست‌ كه‌ مركز ملّي‌ ISSN خود را تأسيس‌ نمايند. آمريكا، انگليس‌، فرانسه‌، آلمان‌ و كشورهاي‌ اسكانديناوي‌ به‌ تدريج‌ مراكز ملي‌ خود را تشكيل‌ دادند. ضمناً قرارشد مركز بين‌المللي‌ استاندارد در پاريس‌ براي‌ پيايندهاي‌ كشورهايي‌ كه‌ هنوز مراكز ملّي‌ خود را تأسيس‌ نكرده‌اند، در صورت‌ تقاضا اقدام‌ به‌ تخصيص‌ شماره‌ ISSN بنمايد. در حال‌ حاضر حدود 76 كشور از جمله‌ ايران‌ مراكز ملّي‌ خود را تشكيل‌ داده‌اند.

ايران‌ و شاپا
مركز بين‌المللي‌ ISSN در نوامبر 1972 برابر 16 آبان‌ 1351 اعلام‌ موجوديت‌ كرد. از ايران‌ اوّلين‌ شماره‌ ISSN براي‌ راهنماي‌ مجله‌هاي‌ ايران‌ و پس‌ از آن‌ براي‌ نامه‌ انجمن‌ كتابداران‌ ايران‌ در سال‌ 1352 از دفتر بين‌المللي‌ ISSN در پاريس‌ درخواست‌ شد و اين‌ در واقع‌ كمتر از يكسال‌ پس‌ از اعلام‌ موجوديت‌ دفتر بين‌المللي‌ ISSN در پاريس‌ بود. در سال‌ 1353 براي‌ اولين‌ بار در مقدمه‌ راهنماي‌ مجله‌هاي‌ ايران‌ لزوم‌ اخذ شماره‌ ISSN براي‌ پيايندها و چگونگي‌ ارتباط‌ با دفتر آن‌ در پاريس‌ تشريح‌ شد. مركز خدمات‌ كتابداري‌ همچنين‌ به‌ عنوان‌ رابط‌ بين‌ مجله‌هاي‌ ايران‌ با دفتر بين‌المللي‌ عمل‌ مي‌كرد. پس‌ از ادغام‌ مركز در كتابخانه‌ ملّي‌ (1362)، اين‌ مسؤوليت‌ به‌ وسيله‌ كتابخانه‌ پيگيري‌ شد و پس‌ از چندي‌ اقداماتي‌ براي‌ تأسيس‌ مركز ملّي‌ به‌ عمل‌ آمد تا اينكه‌ سرانجام‌ در ارديبهشت‌ 1380 مجلس‌ شوراي‌ اسلامي‌ با تأسيس‌ مركز ملّي‌ ISSN در كتابخانه‌ ملّي‌ موافقت‌ كرد و اين‌ مركز با نام‌ اختصاري‌ شاپا (شماره‌ استاندارد بين‌المللي‌ پيايندها) شروع‌ به‌ كار كرد.
مركز ملّي‌ شاپا كوشيده‌ است‌ با بوجودآوردن‌ امكانات‌ سهل‌ و سريع‌ به‌ درخواست‌ متقاضيان‌ پاسخ‌ گويد و از آن‌ زمان‌ تاكنون‌ به‌ 138 نشريه‌، شماره‌ شاپا اختصاص‌ داده‌ است‌.
بنابراين‌ مجلاتي‌ كه‌ مايل‌ به‌ دريافت‌ شماره‌ استاندارد پيايندها باشند مي‌توانند پرسشنامه‌ اطلاعات‌ كتابشناختي‌ پيايندها را پركرده‌ آن‌ را به‌ ضميمه‌ آخرين‌ شماره‌ نشريه‌ خود، به‌ نشاني‌ ذيل‌ پرسشنامه‌ ارسال‌ دارند. كتابخانه‌ ملّي‌ مشخصات‌ مجله‌ مزبور را در مركز ملّي‌ ثبت‌ كرده‌ شماره‌ اختصاصي‌ آن‌ را طي‌ نامه‌اي‌ به‌ نشاني‌ مجله‌ ارسال‌ مي‌كند (راهنماي فرايند درخواست‌ و تخصيص شاپا).

امتيازهاي‌ شاپا
شماره‌ شاپا حاوي‌ مشخصات‌ كامل‌ يك‌ پيايند است‌ و در نتيجه‌ بدون‌ دانستن‌ زبان‌، يا كشور منتشركننده‌، مجله‌ قابل‌ شناسايي‌ است‌. اين‌ شناسايي‌ از اين‌جهت‌ ميسّر است‌ كه‌ هر شماره‌ شاپا در كل‌ جهان‌ مخصوص‌ يك‌ پيايند است‌ و بس‌.
شماره‌ شاپا آسان‌ترين‌ وسيله‌ براي‌ برقراري‌ ارتباط‌ بين‌ ناشران‌ و موزعان‌ است‌ و نظام‌ توزيع‌ جهاني‌ را كارا و سريع‌ مي‌كند.
شاپا در كتابخانه‌ها سهل‌ترين‌ وسيله‌ براي‌ شناسايي‌، سفارش‌ و كنترل‌ و نيز پيگيري‌ نسخه‌هاي‌ دريافت‌ نشده‌ است‌.
شاپا امانت‌ بين‌ كتابخانه‌اي‌ و تهيه‌ فهرستگانها را سهل‌ و سريع‌ مي‌نمايد.
چون‌ شاپا يك‌ رمز رقمي‌ است‌ براي‌ استفاده‌ در كامپيوتر بسيار مناسب‌ است‌ و عمل‌ روزآمدكردن‌، الفبايي‌ كردن‌، بازيابي‌ و انتقال‌ اطلاعات‌ توسط‌ آن‌ با سرعت‌ و كارآيي‌ بيشتري‌ انجام‌ مي‌گيرد.
شماره‌ شاپا به‌ آساني‌ مي‌تواند با رمزينه‌ (باركُد) تركيب‌ شود و فروش‌ نسخه‌هاي‌ نشريه‌ و حسابداري‌ مكانيكي‌ آن‌ را حتّي‌ در سوپرماركتها ميسّر سازد.

صفحه های مرتبط در این سایت

کليه حقوق اين سايت برای سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران محفوظ است (يادداشت هاي حقوقي)