تاريخ علمي است كه ما را از رويدادهاي زمانهاي گذشته و نيز از علل و اسباب آن حوادث و رابطة ميان آنها آگاه مي‌سازد. عنصر اصلي و كليدي اين علم، زمان است و فهم زمان و رابطة امور و اشيا با آن از شئون خاص انسان است. نويسندة اين مقاله پس از بيان اين مقدمة كوتاه و مطالبي دربارة حقيقت زمان از نظر فلسفه و رابطة آن با تاريخ وارد بحث اصلي مقاله يعني اهميت تاريخ مي‌شود و از اهميت درك تاريخي و آگاهي‌ از حوادث گذشته و پيوند آن با هويت جامعه سخن به ميان مي‌آورد، آنگاه با نگاهي انتقادي از جفاي ما مردم ايران به مواريث تاريخي و فرهنگي خويش آن هم به رغم داشتن تاريخي كهن و جغرافياي گستردة كشورمان مقاله را به پايان مي‌برد.

داريوش را مي‌توان با سنگ نبشتة بيستون نخستين مورخ ايراني دانست كه اثري مكتوب از او برجامانده است. اثري نوشته شده بر سنگ كه نه مي‌توان در تاريخ تأليف آن ترديد كرد و نه در اصالت محتوايش در اين مقاله ترجمة فارسي از متن فارسي باستان سنگ نبشته را خواهيم داشت.

تعداد زيادي از خارجياني كه به ايران سفر كرده‌اند، سفرنامه‌هايي دربارة ديدار خود از ايران نوشته‌اند كه بسياري از آنها به فارسي ترجمه شده و در دسترس فارسي زبانان قرار گرفته است. در اين مقاله افزون بر فهرست كتابهاي مربوط به ايران كه در حراج روزهاي سيزدهم و چهاردهم اكتبر 1998، در لندن به معرض فروش گذاشته شد، فهرست مفصلي را كه جرج كرزن از كتابهايي كه دربارة تاريخ ايران و سفرنامه‌ها تهيه كرده است، درج شده كه به لحاظ آشنايي محققان با اين نوع كتابها حائز اهميت زيادي است.

مجمع الانشاء نام يكي از نسخه‌هاي خطي فارسي موزة بريتانياست كه بسياري از كارشناسان و كتابشناسان از آن با عنوان مجموعة منشآت ابن ابوالقاسم حيدر بيك ايواوغلي نام برده‌اند. در اين مقاله پس از معرفي اين اثر، مطالب مفيدي دربارة اهميت مجمع الانشاء، اسم و اقوام حيدر بيك ايواوغلي، زندگي نامة حيدر بيك و تاريخ تأليف و محتويات مجمع الانشاء نوشته شده كه خواننده را با اين اثر كه در زمان صفويه نوشته شده است، آشنا مي‌كند.

كليد واژه‌ها: تاريخ قاجاريه، مجلس شوراي ملي، محمد علي فروغي ذكاء الملك، محمد مصدق (مصدق السلطنه) محمد علي فروغي پسر محمد حسين فروغي (ذكاء الملك)، از سياستمداران و اهل فكر و فرهنگ در اواخر دورة قاجاريه و ابتداي دورة پهلوي بود. وي به دليل آثار فرهنگي و اعمال سياسي خود به عنوان يك شخصيت چند وجهي در تاريخ معاصر ايران مشهور مي‌باشد. دربارة رفتار سياسي وي نظرات و مستندات بسيار و گاه نيز گوناگون است. موضوع مقاله حاضر، به بازشناسي اين چهرة معروف به استناد نامه‌اي كه وي به دوستي [؟] نگاشته است، مي‌پردازد. در اين نامه فروغي تلاش نموده به انتقاداتي كه محمد مصدق از وي در مجلس شوراي ملي مطرح كرده، پاسخ گويد. وي ايرادات مصدق را به دليل حب و بغض‌هاي شخصي مصدق نسبت به خود دانسته و با ذكر خدمات خود براي مملكت، تمام آن‌ها را يكسره رد نموده است.

با شروع جنگ سرد در آغاز دهه 1950م، امريكا و هم پيمان‌هاي غربي‌اش براي مقابله با خطر كمونيسم به اقدامات وسيعي دست زدند كه يكي از آنها ايجاد پيمان بغداد بود. در اين ميان عضويت ايران در اين پيمان به عنوان يكي از كشورهاي ضد كمونيسم و هم پيمان غرب، واكنش شديد اتحاد شوروي را برانگيخت و در پي آن روابط ايران و شوروي تيره شد. در اين مقاله تأثير پيمان بغداد بر روابط ايران و شوروي مورد كنكاش قرار گرفته و چگونگي آن روابط و سرانجامش پي جويي شده است.

منازعات فلسطین و اسرائیل، در منطقه استراتژیک خاورمیانه، از زمانی شکل گرفت که پس از تجزیه امپراتوری عثمانی، متعاقب جنگ جهانی اول در سال 1918م.، سرزمین استقلال یافته فلسطین، به تحت‌الحمایگی انگلیس درآمد و متعاقب آن به تدریج انتقال یهودیان سراسر جهان به این سرزمین گسترش یافت. در نتیجه سیاستهای حساب شده انگلیس و صهیونیستها، روز به روز یهودیان فلسطینی پرشمارتر، سازمان یافته‌تر و نیرومندتر شدند و این روند سرانجام در نخستین ماههای پس از جنگ جهانی دوم، به درگیریها و کشمکشهای سختی میان اعراب و یهودیان فلسطین انجامید و انگلیس، موضوع را به سازمان ملل متحد کشاند و مجمع عمومی سازمان ملل، پیشنهاد تقسیم فلسطین را به دو دولت مستقل عرب و یهود، پذیرفت و حق حاکمیت فلسطینیان پایمال گشت. پس از اعلام رسمی تشکیل دولت اسرائیل در 24 اردیبهشت 1327ش. در سرزمین فلسطین و منازعات فیمابین، جنگ شش روزه اعراب و اسرائیل به وقوع پیوست و با شکست اعراب و تسخیر بیشتر سرزمین فلسطین، روز به روز فشار بر فلسطینیان فزونی یافت. این نوشتار با تکیه بر اسناد، به بازکاوی مواضع رژیم پهلوی، انتقال یهودیان ایران به فلسطین اشغالی، روابط گرم دولتهای پهلوی اول و دوم با یهودیان فلسطین و اسرائیل و نیز نقش روحانیت و مردم مسلمان ایران در مخالفت و رویارویی با رژیم پهلوی در برقراری روابط با دولت اسرائیل و تأثیرگذاری این مخالفتها بر گسترش و فراگیری نهضت حضرت امام خمینی (ره) تا پیروزی انقلاب اسلامی می‌پردازد.

گسترش روز افزون دستگاههاي دولتي، توسعة ارتباطات، افزايش نقش مكاتبات در تمامي ابعاد اجتماعي و توليد سيلي از اوراق، اسناد و مدارك از يك سو و روشهاي علمي ايجاد، تعيين تكليف، جمع آوري، ساماندهي، نگهداري و سرويس دهي اسناد و سوابق از طرف ديگر، گواه روشني بر اهميت اسناد ملي مي‌باشد. اسناد ملي، گوهر گرانقدري است كه طي ساليان دراز و به مرور فراهم آمده است و با معيارهاي آرشيوي غبار ساليان از چهره اش زدوده شده و اينك چون ستاره‌اي تابناك در مخازن، خود نمايي مي‌نمايد. مقالة حاضر، فرصتي براي دستيابي به اهميت اسناد و برخي متغيرهاي مؤثر بر توسعة آن مي‌‌باشد. در اين نوشتار، بعد از بيان اهميت اسناد ملي، به برخي از متغيرهاي مؤثر بر توسعه از جمله مشاركت مردمي، اطلاع‌رساني و آگاهي بخشي، آموزش و ايجاد آرشيوهاي منطقه‌اي پرداخته شده است. واژگان كليدي: اسنادملي، آرشيو، آموزش كاركنان، مشاركت مردمي، اطلاع رساني.

اين مقاله به طور مختصر مبحث مديريت اسناد را مورد بحث قرارداده است در اين راه كوشش گرديده تا با ارائه تاريخچة مديريت اسناد، تعريف، اهداف و وظايف آن، و نيز با بيان فايده‌ها و اهميتي كه مديريت اسناد از يك سو براي دستگاههاي دولتي و از سوي ديگر براي شهروندان و بويژه براي پژوهشگران دارد به رويه‌ها و ابزارهاي مديريت اسناد (از قبيل مديريت فرمها، مديريت اطلاعات، مديريت بايگاني) پرداخته شود. پس از بيان اين مطالب نويسنده با اشاره به اصلهاي بنيادي در مديريت اسناد به نقش آرشيو ملي در ساماندهي اسناد و كنترل بر مديريت اسناد به منظور پايه‌گذاري نظام درست و منطقي گردش مكاتبات و پايه‌گذاري سيستم‌ آرشيوي پرداخته است.

از جمله وظايف عمدة آرشيوها، تنظيم و توصيف اسناد آرشيوي است كه مي‌بايد براساس اصول پذيرفته شدة آرشيو و نيز استانداردهاي بين‌المللي توصيف آرشيوي (ISAD) صورت پذيرد. انجام اين مهم در سازمان اسناد و كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران برعهدة مديريت طبقه بندي و نمايه سازي اسناد مي‌باشد. به دنبال ادغام سازمان اسناد و كتابخانه ملي وبراساس بند 5 مصوبة مورخ 2/6/81 شوراي عالي اداري، معاونت اسناد ملي سازمان جديد، موظف به يكسان‌ سازي روشهاي تنظيم و توصيف اسناد در مراكز آرشيوي كشور، جهت ايجاد نظام يكپارچة اطلاع رساني اسناد ملي گرديد كه حاصل آن، ايجاد شبكة فهرستگان اسناد ملي خواهد بود. از آنجا كه مديريت طبقه بندي و نمايه سازي اسناد، نقش اساسي را در تحقق اين هدف داراست، اقداماتي را تاكنون در اين راستا انجام داده كه از جملة آنها، تدوين آيين نامة نحوة تنظيم و توصيف اسناد آرشيوي مشتمل بر 18 ماده و 7 تبصره مي‌باشد كه متن آن از نظر خوانندگان مي‌گذرد.

امروزه «تاريخ شفاهي» به عنوان يكي از ابزارهاي مهم و مؤثر در پژوهشهاي تاريخي مطرح بوده و مهم‌ترين ركن آن «مصاحبه» مي‌‌‌باشد. سابقه اين نوع پژوهش در زمينه‌هاي تاريخي، از اوايل قرن بيستم در جهان مورد توجه قرار گرفته و بسياري از آرشيوهاي معتبر جهان نيز به انجام چنين مصاحبه‌هايي در راستاي تكميل اسناد مكتوب خود پرداخته‌اند. سازمان اسناد ملي ايران نيز از سال 1372 فعاليت خود را در زمينة مصاحبه با شخصيتهاي معاصر آغاز نموده و بعد از گذشت حدود چهار سال از شروع اين فعاليت و پياده شدن بخشي از مصاحبه‌ها، مسئله نحوة بازيابي اطلاعات و چگونگي سرويس دهي به پژوهشگران مطرح گرديد. پس اين اداره از سال 1377 فهرستنويسي و رده‌بندي مصاحبه‌ها را آغاز كرده و تاكنون براي يك سوم از مصاحبه‌ها، برگه فهرستنويسي تهيه شده است. آنچه در اين مقاله ذكر گرديده، شرح روشي است كه ادارة مصاحبة تاريخ شفاهي جهت فهرستنويسي، رده‌بندي و آماده سازي منابع تاري

صفحه‌هاي سنگي فارسي اسنادي تاريخي هستند كه ويژگيهاي منحصر به خود را دارند و به دليل چگونگي ضبط آثار هنرمندان ايراني روي آنها از ارزش بالايي برخوردارند. در اين نوشتار كوتاه علاوه بر بيان ويژگيهاي اين صفحه‌ها لزوم حفظ و نگهداري آنها به عنوان يك وظيفة ملي و خدمتي فرهنگي گوشزد شده است.

يكي از برجسته‌ترين هنرهاي كشور زيمبابوه، نقاشيهاي قديمي است كه طي هزاران سال بر صخره‌ها و سنگها ترسيم شده‌اند. اين نقاشيهاي زيبا كه به نقاشيهاي صخره‌اي معروف شده‌اند و به وفور در نقاط مختلف زيمبابوه به چشم مي‌خورند. در نوشتار حاضر اطلاعاتي كوتاه، اما مفيد دربارة اين نقاشيها ارائه شده است كه خواننده را با اين نقاشيها و قدمت آنها آشنا مي‌كند.

نمونه‌هاي كاغذ تهيه شده از چوب (70 درصد) با اسپري مخلوطي از محلول مشتق سلولزي در متانول و مقداري كربنات منيزيم تحت درمان قرار گرفت. براي دست‌يابي به تأثيرات مقاوم سازي و اسيد زدايي و پايداري در طول زمان،PH و تعدادي خواص مكانيكي قبل و پس از پيري در شرايط خشك و گرم در c ْ120 براي 1، 5،10،15 و 20 روز اندازه‌گيري شد. به عنوان يك تأثير جانبي منفي مي‌توان كم شدن روشني و درخشندگي كاغذ را در طول درمان و فرسودگي ذكر نمود. به عنوان يك نتيجة مؤثر آخر در استفاده از هيدروكسي پروپيل سلولز يافت شد. تحقيقات بيشتر استفاده از اتانول را در ايمن‌تر نمودن فرآيند و به كاربردن آن براي دو نوع نمونه كاغذ سالم و صدمه ديده بررسي خواهد نمود.

در آرشيو ملي استراليا، اسنادي نگهداري مي‌شوند كه براي مورخان به لحاظ آشنايي با خانواد‌ه‌ها جالب توجه است. اين اسناد در حقيقت بيانگر دخالت روزافزون دولت در زندگي مردم در قرن بيستم است. در مقاله حاضر علاوه بر معرفي بخش نگهداري اسناد خانواده‌ها، توضيحاتي دربارة چگونگي استفاده از اين اسناد آمده است كه خواننده را با چگونگي فعاليت بخش تاريخ خانوادة آرشيو ملي استراليا آشنا مي‌كند.